Monogenowe choroby autozapalne z zajęciem skóry i narządu wzroku

Monogenic autoinflammatory diseases with skin and visual involvement

Franciszek Seneczko, Michał Seneczko

Streszczenie

Monogenowe choroby autozapalne, których podłoże stanowi mutacja pojedynczego genu, to duża grupa rzadko występujących chorób, często dziedzicznych. Schorzenia te dotyczą układu odporności wrodzonej i charakteryzują się niekontrolowanym wzrostem ogólnoustrojowej odpowiedzi zapalnej spowodowanym mutacjami w genach zaangażowanych w szlaki zapalne. Mechanizmy molekularne omawianych chorób są powiązane z defektami w szlakach sygnalizacji zapalnej, w których zasadnicze role pośredniczące odgrywają inflamasomy, jądrowy czynnik transkrypcyjny NF kappa B lub interferon, receptory cytokin, cytoszkielet aktynowy, kompleksy proteasomów, a także różne enzymy. Na wymienione mechanizmy wpływają warianty chorobotwórcze pojedynczego genu, które mogą być dziedziczone w sposób recesywny lub dominujący. Liczne zmutowane białka podlegają ekspresji głównie w komórkach krwiotwórczych, których nieprawidłowe funkcjonowanie prowadzi do stanu zapalnego. W pracy omówiono monogenowe choroby zapalne, w których część objawów stanowią manifestacje zarówno skórne, jak i dotyczące narządu wzroku.

Abstract

Monogenic autoinflammatory diseases, which are caused by a single gene mutations, constitute a large group of rare, often hereditary diseases. The diseases involve the innate immune system and are characterized by an uncontrolled increase in the systemic inflammatory response caused by mutations in genes involved in inflammatory pathways. The molecular mechanisms of the diseases discussed are linked to defects in inflammatory signalling pathways in which inflammasomes, nuclear transcription factor NF kappa B or interferon, cytokine receptors, actin cytoskeleton, proteasome complexes, and various enzymes play crucial mediating roles. The above-mentioned mechanisms are influenced by pathogenic variants of a single gene, which can be inherited in a recessive or dominant manner. Numerous mutant proteins are expressed primarily in hematopoietic cells, which malfunction leads to inflammation. This paper discussed monogenic inflammatory diseases in which some of the symptoms include both skin and ocular manifestations.

Słowa kluczowe: choroby autozapalne, genetyka, wrodzona odporność, mutacje, monogenowe choroby autozapalne

Key words: autoinflammatory diseases, genetics, innate immunity, mutations, monogenic autoinflammatory diseases

Łysienie androgenowe u kobiet: aktualne i nowe możliwości terapeutyczne

Androgenic alopecia in women: current and new therapeutic options

Katarzyna Płużańska-Srebrzyńska

Streszczenie

Łysienie u kobiet znacząco wpływa na jakość życia, funkcjonowanie psychospołeczne i samoocenę [1]. Spośród różnych jego rodzajów łysienie androgenowe – często określane jako łysienie typu żeńskiego (female pattern hair loss – FPHL) – stanowi najczęstszą postać przewlekłej, niebliznowaciejącej utraty włosów u kobiet [2]. Badania epidemiologiczne sugerują, że ok. 20-30% kobiet doświadcza pewnego stopnia łysienia androgenowego do 50. roku życia, a częstość występowania tego schorzenia rośnie wraz z wiekiem [3]. FPHL charakteryzuje się postępującą miniaturyzacją mieszków włosowych, skróceniem fazy anagenu i zwiększonym odsetkiem włosów wchodzących w fazę telogenu [2, 4]. Obraz kliniczny zazwyczaj obejmuje rozproszone przerzedzenie włosów na szczycie głowy i w okolicy ciemieniowej, z zachowaniem linii włosów na czole [4]. Przebieg choroby jest zazwyczaj długotrwały i przewlekły.

            Pomimo wysokiej częstości występowania FPHL możliwości terapeutyczne są ograniczone [5]. Miejscowy minoksydyl pozostaje jedyną terapią zarejestrowaną w leczeniu łysienia androgenowego u kobiet w wielu krajach [6]. Jednak w ostatnich latach coraz większą uwagę poświęca się terapiom systemowym i metodom medycyny regeneracyjnej [7].

            Leczenie farmakologiczne obejmuje miejscowe i doustne stosowanie minoksydylu, terapię antyandrogenową oraz inhibitory 5-α-reduktazy [5, 8]. Popularność zyskały takie metody leczenia, jak iniekcje osocza bogatopłytkowego i mikronakłuwanie, jako terapie wspomagające [9]. Nowe badania koncentrują się również na roli terapii bazujących na komórkach macierzystych, egzosomach i szlakach molekularnych zaangażowanych w regenerację mieszków włosowych [10].

Abstract

Hair loss in women is a common dermatological complaint that signifi cantly aff ects quality of life, psychosocial functioning, and self- perception [1]. Among various types of alopecia, androgenetic alopecia – often referred to as female pattern hair loss (FPHL) – represents the most prevalent form of chronic non-scarring hair loss in women [2]. Epidemiological studies suggest that approximately 20-30% of women experience some degree of androgenetic alopecia by the age of 50 years, with prevalence increasing with age [3].

FPHL is characterized by progressive hair follicle miniaturization, shortening of the anagen phase, and an increased proportion of hairs entering the telogen phase [2, 4]. The clinical presentation typically involves diff use thinning over the vertex and parietal scalp with preservation of the frontal hairline [4]. The disease course is usually slowly progressive and chronic.

Despite the high prevalence of FPHL, therapeutic options remain limited [5]. Topical minoxidil remains the only therapy approved by regulatory agencies for female androgenetic alopecia in many countries [6]. However, in recent years increasing attention has been given to systemic therapies and regenerative medicine approaches [7].

Pharmacologic treatments include topical and oral minoxidil, antiandrogen therapy, and inhibitors of 5-α-reductase [5, 8]. Procedural treatments such as platelet-rich plasma injections and microneedling have gained popularity as adjunctive therapies [9]. Emerging research has also focused on the role of stem cell-based therapies, exosomes, and molecular pathways involved in hair follicle regeneration [10].

Słowa kluczowe: łysienie u kobiet, łysienie androgenowe, łysienie typu żeńskiego

Key words: hair loss in women, androgenic alopecia, female pattern hair loss

Toksyczności paznokciowe związane z terapiami przeciwnowotworowymi – obraz kliniczny, profilaktyka i leczenie

Nail changes in patients receiving anticancer drugs – clinical presentation, prevention, and management

Paulina Szczepanik-Kułak

Streszczenie

Zmiany paznokciowe należą do częstych, choć nadal niedostatecznie rozpoznawanych działań niepożądanych terapii przeciwnowotworowych. Mogą występować podczas stosowania klasycznej chemioterapii, terapii celowanych i immunoterapii. Manifestacje kliniczne obejmują przebarwienia płytki paznokciowej, krwawienia podpaznokciowe, onycholizę, onychomadezę, zanokcicę, ziarniniaki naczyniowe oraz zmiany przypominające łuszczycę i liszaj płaski. Choć wiele z nich ma charakter kosmetyczny, część prowadzi do znacznego bólu, ograniczenia sprawności manualnej i pogorszenia jakości życia, a nawet wymusza modyfikację leczenia onkologicznego. W artykule przedstawiono aktualną wiedzę dotyczącą patogenezy, obrazu klinicznego, profilaktyki i leczenia toksyczności paznokciowych związanych z terapiami przeciwnowotworowymi.

Abstract

Nail changes are common, yet still underdiagnosed, adverse effects of anticancer therapies. They can occur during conventional chemotherapy, targeted therapy, and immunotherapy. Clinical manifestations include discoloration of the nail plate, subungual hemorrhage, onycholysis, onychomadesis, paronychia, granulomas, and lesions resembling psoriasis and lichen planus. Although many of these are cosmetic in nature, some lead to significant pain, impaired manual dexterity, and a reduced quality of life, and may even necessitate modification of cancer treatment. This article presents the current knowledge regarding the pathogenesis, clinical presentation,

prevention, and treatment of nail toxicity associated with anticancer therapies.

Słowa kluczowe: paznokcie, toksyczność paznokciowa, chemioterapia, terapia celowana, immunoterapia, onycholiza, zanokcica

Key words: nails, nail toxicity, chemotherapy, targeted therapy, immunotherapy, onycholysis, paronychia

Pozasutkowa choroba Pageta

Extramammary Paget disease

Agata Szczecina, Izabela Wysocka, Kaja Iwaniuk, Adam Borzęcki

Streszczenie

Pozasutkowa choroba Pageta (extramammary Paget disease – EMPD) jest rzadkim śródnaskórkowym nowotworem złośliwym, najczęściej lokalizującym się w okolicach bogatych w gruczoły apokrynowe. Obraz kliniczny często przypomina przewlekłe dermatozy zapalne, co może opóźniać rozpoznanie. Podstawą diagnostyki jest badanie histopatologiczne z oceną immunohistochemiczną. Ze względu na możliwość współistnienia nowotworów narządów wewnętrznych konieczna jest rozszerzona diagnostyka onkologiczna. Leczeniem z wyboru pozostaje chirurgiczne wycięcie zmiany, lecz stosowane są również metody nieoperacyjne: radioterapia, imikwimod czy terapia fotodynamiczna. W artykule omówiono EMPD i przypadek pacjentki, u której rozpoznano pierwotną pozasutkową chorobę Pageta, a w postępowaniu wobec wznowy po leczeniu chirurgicznym zastosowano terapię fotodynamiczną, z dobrym efektem.

Abstract

Extramammary Paget disease (EMPD) is a rare intraepidermal malignant neoplasm that typically occurs in apocrine gland-bearing areas. Its clinical presentation often mimics chronic inflammatory dermatoses, leading to delayed diagnosis. Histopathological and immunohistochemical examinations are essential for diagnosis. As EMPD may be associated with internal malignancies, comprehensive oncological assessment is recommended. Surgical excision remains the treatment of choice, although non-surgical options such as radiotherapy, topical imiquimod, and photodynamic therapy may also be used. This article provides an overview of EMPD and presents the case of a female patient diagnosed with primary extramammary Paget disease, in whom photodynamic therapy was used to treat a recurrence following surgery, with good results.

Słowa kluczowe: pozasutkowa choroba Pageta, komorki Pageta, środnabłonkowy gruczolakorak, gruczoł apokrynowy

Key words: extramammary Paget disease, Paget disease, Paget cells, intraepithelial adenocarcinoma, apocrine gland

Dermatitis artefacta: przewlekłe owrzodzenie skóry u nastoletniej pacjentki – opis przypadku

Dermatitis artefacta: chronic skin ulceration in an adolescent patient – a case report

Aleksandra Maciejewska-Gaskoń, Dagmara Marańska

Streszczenie

Dermatitis artefacta należy do grupy zaburzeń psychodermatologicznych charakteryzujących się obecnością zmian skórnych wywoływanych przez samego pacjenta, najczęściej przy jedno czesnym zaprzeczaniu ich pochodzenia. Rozpoznanie stanowi istotne wyzwanie diagnostyczne z uwagi na zróżnicowany obraz kliniczny oraz konieczność wykluczenia licznych jednostek chorobowych, w tym zakażeń, chorób autoimmunologicznych, zapaleń naczyń oraz innych przyczyn przewlekłych owrzodzeń. Przedstawiono przypadek 16- letniej pacjentki hospitalizowanej z powodu przewlekłego, niegojącego się owrzodzenia uda prawego. Przeprowadzona szeroka diagnostyka laboratoryjna, bakteriologiczna, wirusologiczna i obrazowa nie wykazała jednoznacznej przyczyny zmiany. Badanie histopatologiczne ujawniło cechy ostrego uszkodzenia naskórka z pasmem martwiczym, obecnością tkanki ziarninowej, wynaczynieniami erytrocytów bez cech zapalenia naczyń oraz obrazem odpowiadającym zmianom indukowanym. Na podstawie całości obrazu klinicznego i histopatologicznego rozpoznano dermatitis artefacta. Przypadek podkreśla znaczenie uwzględnienia dermatoz artefaktowych w diagnostyce różnicowej przewlekłych, atypowych owrzodzeń skóry u dzieci i młodzieży.

Abstract

Dermatitis artefacta belongs to the group of psychodermatological disorders characterized by the presence of skin lesions self-infl icted by the patient, most often accompanied by denial of their origin. The diagnosis poses a signifi cant challenge due to the variable clinical presentation and the need to exclude numerous disease entities, including infections, autoimmune diseases, vasculitis, and other causes of chronic ulceration. We present the case of a 16-year-old female patient hospitalized for chronic, non-healing ulceration of the right thigh. Extensive laboratory, bacteriological, virological, and imaging investigations did not reveal a clear cause of the lesion. Histopathological examination showed features of acute epidermal injury with a necrotic band, the presence of granulation tissue, extravasation of erythrocytes without signs of vasculitis, and findings consistent with induced lesions. Based on the overall clinical and histopathological picture, dermatitis artefacta was diagnosed. This case highlights the importance of considering factitial dermatoses in the differential diagnosis of chronic, atypical skin ulcerations in children and adolescents.

Słowa kluczowe: dermatitis artefacta, dermatoza artefaktowa, przewlekłe owrzodzenie, psychodermatologia

Key words: dermatitis artefacta, factitial dermatosis, chronic ulceration, psychodermatology

Nawracające zapalenie mieszków włosowych wywołane przez Pseudomonas aeruginosa u immunokompetentnej dziewczynki – opis przypadku

Recurrent Pseudomonas aeruginosa folliculitis in an immunocompetent girl – a case report

Rafał Studniarz, Dagmara Marańska

Streszczenie

Zapalenie mieszków włosowych wywołane przez Pseudomonas aeruginosa jest stosunkowo rzadką postacią bakteryjnego zakażenia skóry. Najczęściej rozwija się po ekspozycji na niewłaściwie chlorowaną wodę w basenach lub wannach z hydromasażem i zwykle ma przebieg samoograniczający się. Nawracające zakażenia u dzieci bez zaburzeń odporności są opisywane sporadycznie. Przedstawiono przypadek 9-letniej dziewczynki hospitalizowanej z powodu 4 epizodów nawrotowych zmian grudkowo-krostkowych zlokalizowanych na pośladkach, tylnych powierzchniach ud i w okolicy krzyżowej. W badaniu mikrobiologicznym ze zmiany krostkowej wyhodowano Pseudomonas aeruginosa. Badanie histopatologiczne wykazało obraz ropnego zapalenia mieszków włosowych o etiologii bakteryjnej. Diagnostyka laboratoryjna, obejmująca morfologię krwi, parametry biochemiczne, stężenia immunoglobulin i badanie w kierunku zakażenia ludzkim wirusem upośledzenia odporności (human immunodeficiency virus – HIV), nie wykazała odchyleń od normy. W wywiadzie nie stwierdzono typowych czynników ryzyka zakażenia, np. korzystania z basenów lub jacuzzi. Leczenie miejscowe preparatem zawierającym gentamycynę doprowadziło do ustąpienia aktywnych zmian skórnych z pozostawieniem przebarwień pozapalnych. Opisany przypadek podkreśla znaczenie diagnostyki mikrobiologicznej i konieczność uwzględnienia P. aeruginosa w diagnostyce różnicowej nawrotowego zapalenia mieszków włosowych u dzieci.

Abstract

Pseudomonas aeruginosa folliculitis is an uncommon bacterial skin infection, most frequently

associated with exposure to inadequately chlorinated water in swimming pools or hot tubs. The disease is usually self-limited, whereas recurrent infections in immunocompetent children

are rarely reported. We present the case of a 9-year-old girl hospitalized due to 4 episodes of recurrent papulopustular lesions involving the buttocks, posterior thighs, and sacral region. Microbiological culture from a pustular lesion revealed Pseudomonas aeruginosa. Histopathological examination demonstrated suppurative folliculitis consistent with bacterial infection. Laboratory investigations, including complete blood count, biochemical parameters, immunoglobulin levels, and human immunodeficiency virus (HIV) testing, were within normal limits. No typical environmental risk factors such as swimming pool or hot tub exposure were identified. Topical treatment with gentamicin resulted in resolution of active lesions, leaving post-inflammatory hyperpigmentation. This case highlights the importance of microbiological diagnostics and the need to consider P. aeruginosa in the differential diagnosis of recurrent folliculitis in children.

Słowa kluczowe: Pseudomonas aeruginosa, zapalenie mieszków włosowych, folliculitis, dzieci, zakażenia skóry, nawracające zapalenie mieszków włosowych

Key words: Pseudomonas aeruginosa, folliculitis, children, skin infections, recurrent folliculitis

Łuszczyca czy działanie niepożądane immunoterapii? Rozległa łuszczycopodobna osutka indukowana niwolumabem – opis przypadku

Psoriasis or immune checkpoint inhibitor-related toxicity? A case report of extensive nivolumab-induced psoriasiform eruption

Aldona Olejnik

Streszczenie

1. Inhibitory punktów kontrolnych układu immunologicznego (immune checkpoint inhibitors – ICI) to istotny element leczenia wielu nowotworów, ich stosowanie jednak wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych o podłożu immunologicznym. Skórne działania niepożądane należą do najczęstszych powikłań terapii, a zmiany o obrazie łuszczycopodobnym mogą stanowić ważne wyzwanie diagnostyczne i terapeutyczne.

Opis przypadku. Przedstawiono przypadek 67-letniego mężczyzny leczonego niwolumabem z powodu rozsianego raka jasnokomórkowego nerki, u którego po niemal roku od rozpoczęcia immunoterapii rozwinęły się rozległe zmiany rumieniowo-złuszczające o obrazie łuszczycopodobnym. Początkowo rozpoznawano łuszczycę, ale zastosowane leczenie ambulatoryjne przynosiło jedynie przejściową poprawę. W badaniu dermatologicznym stwierdzono rozsiane zmiany rumieniowo-naciekowe i hiperkeratotyczne obejmujące tułów, kończyny, dłonie, stopy oraz płytki paznokciowe. Badanie dermatoskopowe wykazało naczynia punktowe, obrzęk podścieliska i ogniskowe złuszczanie. Analiza obrazu klinicznego, wywiadu i zależności czasowej z leczeniem inhibitorem receptora programowanej śmierci komórki 1 (programmed cell death protein 1 – PD-1) pozwoliła rozpoznać łuszczycopodobną osutkę polekową indukowaną niwolumabem. Wdrożono leczenie ogólnymi i miejscowymi glikokortykosteroidami, terapię przeciwgrzybiczą i leczenie wspomagające; uzyskano wyraźną poprawę kliniczną. Po zakończeniu hospitalizacji nie stwierdzono przeciwwskazań dermatologicznych do wznowienia immunoterapii.

1. Łuszczycopodobne działania niepożądane należą do charakterystycznych manifestacji skórnych terapii inhibitorami PD-1 i mogą imitować klasyczną łuszczycę. Prawidłowa diagnostyka różnicowa, uwzględniająca wywiad onkologiczny, związek czasowy z immunoterapią oraz badanie dermatoskopowe, umożliwia szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia i w wielu przypadkach pozwala na bezpieczną kontynuację terapii przeciwnowotworowej. Opisany przypadek podkreśla znaczenie ścisłej współpracy dermatologa i onkologa w postępowaniu z chorymi otrzymującymi inhibitory punktów kontrolnych układu immunologicznego.

Abstract

1. Immune checkpoint inhibitors (ICIs) have become a cornerstone in the treatment of numerous malignancies. However, their use is associated with immune-related adverse events (irAEs), resulting from excessive activation of the immune system. Cutaneous toxicities are among the most frequently observed irAEs, with psoriasiform eruptions representing a significant diagnostic and therapeutic challenge due to their clinical resemblance to psoriasis vulgaris.

Case presentation. We report the case of a 67-year-old man receiving nivolumab for metastatic clear cell renal cell carcinoma who developed extensive psoriasiform skin lesions approximately one year after the initiation of immunotherapy. The lesions had initially been diagnosed as psoriasis and demonstrated only transient improvement following conventional outpatient treatment. Dermatological examination revealed widespread erythematous, infiltrated, and hyperkeratotic plaques involving the trunk, extremities, palms, soles, and nail apparatus. Dermoscopic examination demonstrated dotted vessels, stromal oedema, and focal

scaling. Based on the clinical presentation, oncological history, and the close temporal association between symptom onset and anti-PD-1 therapy, a diagnosis of nivolumab-induced psoriasiform drug eruption was established. Systemic and topical corticosteroids, antifungal therapy, and supportive dermatological treatment resulted in marked clinical improvement. At discharge, no dermatological contraindications to resuming nivolumab therapy were identified.

1. Psoriasiform eruptions are a well-recognised cutaneous immune-related adverse event associated with PD-1 inhibitors and may closely mimic psoriasis vulgaris. Accurate differential diagnosis, integrating the patient’s oncological history, the temporal relationship with immunotherapy, and dermoscopic findings, is essential for prompt diagnosis and appropriate management. Early recognition and treatment of these adverse events may enable the continuation of life-prolonging anticancer immunotherapy while maintaining adequate control of cutaneous toxicity. This case underscores the importance of close multidisciplinary collaboration between dermatologists and oncologists in the management of patients receiving immune checkpoint inhibitors.

Słowa kluczowe: niwolumab, inhibitory punktów kontrolnych układu immunologicznego, immunoterapia, osutka łuszczycopodobna, działania niepożądane leczenia, dermatoskopia, rak jasnokomórkowy nerki

Key words: nivolumab, immune checkpoint inhibitors, immunotherapy, psoriasiform drug eruption, immune-related adverse events, dermoscopy, clear cell renal cell carcinoma

Dermatologia dziecięca – pytania i odpowiedzi

Mirosława Kuchciak-Brancewicz, Dorota Lorenz

Streszczenie

Różnicowanie pieluszkowego zapalenia skóry oraz łuszczycy okolicy pieluszkowej może nastręczyć trudności nawet najbardziej doświadczonym klinicystom. Znajomość subtelnych różnic pomiędzy obiema tymi jednostkami pozwala znacząco ułatwić diagnostykę. W artykule ujęto także informacje o wciąż aktualnym temacie, jakim jest rumień wędrujący, gdyż liczba rozpoznanych przypadków boreliozy systematycznie rośnie. Zawarto ponadto dane o nowych lekach, które znajdują zastosowanie w leczeniu łuszczycy i trądziku pospolitego.

Abstract

Differential diagnosis between diaper dermatitis and diaper psoriasis can cause difficulties even to the most experienced clinicians. Familiarity with subtle differences between both entities can significantly simplify the disgnostics. The paper contains as well information about still current topic of erythrema migrans, because the number of cases of boreliosis rises systematically. In the article there are data about new medication used in psoriasis and acne.

Słowa kluczowe: rumień wędrujący, pieluszkowe zapalenie skóry, łuszczyca okolicy pieluszkowej, apremilast, klaskoteron

Key words: erythema migrans, diaper dermatitis, diaper psoriasis, apremilast, clascoterone