Monitorowanie stężenia potasu u kobiet przyjmujących spironolakton z powodu chorób dermatologicznych

Monitorowanie stężenia potasu u kobiet przyjmujących spironolakton z powodu chorób dermatologicznych
Spironolakton to kompetycyjny antagonista receptorów dla aldosteronu, działający na poziomie dystalnych kanalików nerkowych, co prowadzi do efektu moczopędnego i oszczędzającego potas. Ponadto lek charakteryzuje działanie antyandrogenowe, w wyniku hamowania wiązania się androgenów z ich receptorami oraz hamując 17-α-hydroksylazę, kluczowy enzym w procesie syntezy androgenów. Główne zastosowanie spironolaktonu obejmuje leczenie nadciśnienia tętniczego, niewydolności serca, obrzęków, wodobrzusza oraz hiperaldosteronizmu pierwotnego. W lecznictwie dermatologicznym spironolakton jest wykorzystywany w formie off label u pacjentów z trądzikiem pospolitym, łysieniem androgenowym, hirsutyzmem, trądzikiem odwróconym. Przeprowadzone dotychczas badania wykazały niewielkie ryzyko klinicznie istotnej hiperkaliemii u pacjentów z trądzikiem pospolitym w wieku poniżej 46 lat z prawidłową czynnością serca i nerek, stosujących spironolakton w dawce 50 mg na dobę. Jednakże to ryzyko u chorych w starszym wieku i przyjmujących większe dawki leku jest nieznane.
Plante i wsp. przeprowadzili retrospektywną analizę danych medycznych pacjentek Medical University of South Carolina, które otrzymywały doustny spironolakton z powodu trądziku pospolitego, łysienia androgenowego, hirsutyzmu lub trądziku odwróconego od maja 2012 r. do czerwca 2020 r. Do kryteriów wykluczenia należały współistniejące zaburzenia: zastoinowa niewydolność serca, zespół nerczycowy, pierwotny hiperaldosteronizm, marskość wątroby lub przewlekła choroba nerek. Ponadto wykluczono pacjentki, u których dane medyczne nie były kompletne lub lek stosowano z powodu innych wskazań. Hiperkaliemia została zdefiniowana jako stężenie potasu w surowicy ≥5.1 mEq/L. Ostatecznie do badania włączono sto dziewięćdziesiąt pięć pacjentek. Na podstawie analizy danych stwierdzono, że większość chorych była rasy białej. 51 pacjentek (25.2%) było starszych niż 45 lat w momencie rozpoczęcia terapii, przy czym 19 miało co najmniej 60 lat. Średni czas trwania terapii spironolaktonem wynosił 27 miesięcy. Dawkowanie przekraczające 100 mg na dobę stosowano u 26 chorych (12.9%). Równoczesne przyjmowanie inhibitorów konwertazy angiotensyny lub blokerów receptora angiotensyny dotyczyło 19 pacjentów, znacząco częściej w starszej grupie wiekowej (P < .001). Występowanie hiperkaliemii stwierdzono u 5 ze 150 chorych, u których laboratoryjnie oceniano poziom potasu, przy czym u trzech pacjentek jej rozwój wynikał ze stosowania spironolaktonu. Odnotowana hiperkaliemia miała łagodne nasilenie i nie prowadziła do występowania działań niepożądanych. U jednej chorej przez dwa miesiące dawkowanie leku zredukowano ze 100 mg/dobę do 50 mg/dobę oraz wdrożono losartan. Natomiast u pozostałych dwóch utrzymano dawkowanie antagonisty aldosteronu, odnotowując normalizację poziomu potasu po dwóch i trzech miesiącach.  
W podsumowaniu badacze podkreślili, że częstość występowania hiperkaliemii w kohorcie spełniającej kryteria włączenia była zgodna z poprzednimi wynikami badań, a uzyskane wyniki potwierdzają, że rutynowe monitorowanie poziomu potasu u pacjentów stosujących spironolakton z prawidłową funkcją serca i nerek może nie być konieczne.

Lek. Paulina Szczepanik-Kułak 

Na podstawie:
Plante J, Robinson I, Elston D. The need for potassium monitoring in women on spironolactone for dermatologic conditions. J Am Acad Dermatol. 2022 Nov;87(5):1097-1099.

Fot. Pixabay
poprzedni artykuł